Οι Κούκλες για μας είναι φυλακτά. Φυλακτά που μας θυμίζουν τι νιώθουμε αλλά δεν βλέπουμε, εκείνο που είναι όπως είναι αλλά δεν αντιλαμβανόμαστε αμέσως. Το ταλισμανικό όνομα μιας κούκλας είναι εδώ για να μας θυμίζει να μιλούμε και να προσδοκούμε για τον εαυτό μας.
(Estes, 2004.107)
Οι κούκλες και οι φιγούρες δίνουν στα νήπια έναν τρόπο να εκφράσουν τις σκηνές που βλέπουν καθημερινά στη ζωή τους. Μπορεί να κάνει την κούκλα μπάνιο, να την αλλάξει, να την ταΐσει και να την πάρει αγκαλιά για να την κανακέψει, μιμούμενο τον τρόπο που συμπεριφέρεστε εσείς στο παιδί σας. Μπορεί να κτίσει ένα σπίτι με τα τουβλάκια του και μια πόλη και να οδηγήσει τους φιγούρες που αντιπροσωπεύουν τους γονείς του, στη δουλειά και να εξερευνήσει με ασφάλεια τα αισθήματα αποχωρισμού. Αν έχει αδελφάκι, ίσως εκφράσει σενάρια της πραγματικής ζωής που έχει στο μυαλό του, δουλεύοντας τις καταστάσεις συνεργασίας και μοιράσματος των αγαπημένων του παιχνιδιών.
Ασκείται η ενσυναίσθηση του παιδιού όταν φροντίζει μια τραυματισμένη ή πεινασμένη φιγούρα ζώου.
Δεν είναι περίεργο ότι οι παιδοθεραπευτές συχνά χρησιμοποιούν κούκλες όταν δουλεύουν με μικρά παιδιά. Καθίστε πίσω και προσέξτε το παιδί σας να παίζει με αυτούς τους τρόπους και θα ανοίξετε ένα νέο παράθυρο στο πώς αισθάνεται και πώς αναπτύσσεται η σκέψη του. Η ψυχολογία, οι κούκλες και οι φιγούρες επιτρέπουν στο παιδί σας να δημιουργήσει τον κόσμο που θέλει εκείνη την στιγμή – δεν απαιτούνται μπαταρίες.
Τα μικρά παιδιά αγαπούν κάθε είδους κούκλες και φιγούρες. Μερικά απολαμβάνουν πραγματικά εκείνα που είναι πολύ ζωντανά και κατασκευασμένοι από υλικά όπως το καουτσούκ, ενώ άλλα αγαπούν τις ελαφρύτερες κούκλες από πανί. Κούκλες που έχουν πολλά μαλλιά ή δύσκολη ενδυμασία μπορεί να είναι λίγο δυσλειτουργικές στο στάδιο ηλικίας του μικρού παιδιού, αλλά τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας και μεγαλύτερα αγαπούν αυτό το είδος κούκλας και τις συναφείς δραστηριότητες περιποίησης.
Άλλες κούκλες που δίνουν την δυνατότητα για νέους τύπους παιχνιδιών είναι οι μικροσκοπικές κούκλες και φιγούρες ζώων φάρμας.
Κούκλες που διδάσκουν ικανότητες αυτοβοήθειας όπως κουμπιά, κορδόνια, κουμπώματα και φερμουάρ είναι επίσης καλές επιλογές.
Οι κούκλες διδάσκουν τρόπους αυτοεξυπηρέτησης όπως να κουμπώσει ένα ρούχο, να δέσει τα κορδόνια των παπουτσιών και να κλείσει το φερμουάρ.
Η αποθήκευση των κούκλων και των φιγούρων είναι εύκολη, όμως μερικά παιδιά αγαπούν τις κούκλες τους τόσο που την παίρνουν στο κρεβάτι τους.
Οι κούκλες και οι φιγούρες είναι κατάλληλα παιχνίδια και για τα αγόρια.
Όπως τα κορίτσια, έτσι και τα αγόρια θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε κούκλες και φιγούρες για να παίζουν. Οι άνδρες στις μέρες μας καλούνται να συμμετέχουν και στην ανατροφή των παιδιών. Το παιχνίδι με τις κούκλες και τις φιγούρες τους δίνει την δυνατότητα εξάσκησης των δεξιοτήτων αυτών, όπως και στα κορίτσια. Επίσης βοηθούν τα παιδιά, αγόρια και κορίτσια να εξασκούνται στη λύση προβλημάτων και να αποκτούν δεξιότητες που θα χρειαστούν στην αληθινή ζωή, αποκτώντας την ικανότητα αυτή διασκεδάζοντας.
Οι κούκλες και οι φιγούρες είναι το πιο κατάλληλο εργαλείο για την θεραπευτική ψυχανάλυση σε παιδιά.
Ο David Winnicott (Άγγλος παιδίατρος και παιδοψυχολόγος) υποστηρίζει ότι το παιχνίδι είναι αυτό που είναι καθολικό και συμβάλλει θετικά στην ανάπτυξή του παιδιού. Συνεπώς στην υγεία του, το οποίο οδηγεί στις ομαδικές σχέσεις και μπορεί να είναι ένας τρόπος επικοινωνίας στην ψυχοθεραπεία.
Το παιχνίδι με την κούκλα ενέχει πολλές πτυχές, των οποίων η επίτευξη δρα άμεσα, μέσα σε ένα κέλυφος. Ακόμη και όταν το παιδί παίζει μόνο του, ή παρακολουθεί κουκλοθέατρο, γνωρίζει ότι όλα όσα συμβαίνουν τη ώρα αυτή είναι αλληγορικά. Αν ένα παιδί δεν αντιλαμβάνεται αυτή τη διαδικασία, τότε αυτό δείχνει βαθύτερα σημάδια αποπροσωποποίησης ή άλλες ψυχολογικές διαταραχές (Bastašic, 1988: 9). Πρόκειται για την ικανότητα συμβολισμού η οποία, σύμφωνα με την Melanie Klein, είναι η επιβεβαίωση ότι δεν υπάρχουν σοβαρές διαταραχές στο παιδί (1983: 24). Στην εργασία αυτή ο Bastašic ανακάλυψε σε μια κούκλα κάτι μαγικό, κάτι έμψυχο, όπως ακριβώς συμβαίνει στην πρώιμη παιδική ηλικία, που τα αντικείμενα έχουν ψυχή και αλλιώς, αυτό που επιδιώκουμε για αυτά τα αντικείμενα. Ανακαλύπτοντας μια τέτοια νέα περιπέτεια του κουκλοθέατρου, καταλήγει τονίζοντας ο Bastašic, ότι μια κούκλα τον είχε βοηθήσει να συνειδητοποιήσει τη δική του θεραπευτική ταυτότητα (1988: 9).
Στην ψυχοθεραπεία με μια κούκλα, η στοιχειώδης διαδικασία αποτελείται από ένα μέρος όπου το παιδί παίζει κάτι με τις κούκλες ή επιλέγει κούκλες για να κάνει μια ιστορία. Ένας λόγος γι αυτό είναι το γεγονός, σύμφωνα με το οποίο το παιχνίδι σημαίνει ανακούφιση. Χαλαρώνοντας με τη σημασία της ελεύθερης σύνδεσης, σημαίνει ότι ο ασθενής στον καναπέ ή ένα παιδί στο πάτωμα, περιτριγυρισμένο από παιχνίδια, είναι ελεύθερος να προβάλλει μια συχνότητα ιδεών, σκέψεων, παρορμήσεων, ασύνδετων εντυπώσεων, πέρα από κάθε νευρολογικό ή φυσιολογικό τρόπο, ο οποίος κατ’ ουσία δεν είναι χειροπιαστός. Αυτό σημαίνει: Όπου υπάρχει σκοπός ή ανησυχία ή έλλειψη εμπιστοσύνης βασισμένη στην ανάγκη για άμυνα, ο ψυχαναλυτής θα είναι σε θέση να αναγνωρίσει και να τονίσει την σχέση (ή τις σχέσεις) μεταξύ ποικίλων συνιστωσών που θα αποτελέσουν το περιεχόμενο της ελεύθερης σύνδεσης (Winnicott, 2004: 76).
Βιβλιογραφία:
- Learn the Things Kids Learn When They Play With Dolls and Figures – Stefanie Brown, 2018
- CHILD AND PSYCHOLOGICAL ASPECTS OF A DOLL (Theoretical approach) by Jasna Gržinic, PhD – Department of Preschool and Primary Education – “Juraj Dobrila“ University in Pula (Croatia), Saša Ilic, graduating student of preschool teaching – Department of Preschool and Primary Education – “Juraj Dobrila“ University in Pula (Croatia) and Karmen Vidovic, graduating student of preschool teaching – Department of Preschool and Primary Education – “Juraj Dobrila“ University in Pula (Croatia)